Σιωπή και πόλη: η ακοή ως πολυτέλεια του σύγχρονου Έλληνα

Υπάρχει μια στιγμή στην Αθήνα, λίγο πριν χαράξει, που η πόλη φαίνεται σαν να παίρνει ανάσα. Τα φορτηγά της δημοτικής καθαριότητας έχουν αποχωρήσει, τα πρώτα μηχανάκια δεν έχουν ακόμη ξεκινήσει. Σε αυτό το στενό άνοιγμα, ο κάτοικος του κέντρου ακούει κάτι σπάνιο: τη σιωπή. Λίγες ώρες αργότερα, ο ίδιος άνθρωπος θα έχει εκτεθεί σε τόσο θόρυβο όσο ένας ολόκληρος αγροτικός κάμπος δεν εκπέμπει σε μια εβδομάδα.

Η σχέση μας με τον ήχο έχει αλλάξει ριζικά τις τελευταίες δύο γενιές. Οι παππούδες μας μεγάλωσαν με τις φωνές των γειτόνων, με τα κουδούνια των ζώων, με τον αέρα μέσα στα κυπαρίσσια. Σήμερα, ο μέσος Έλληνας περνά πάνω από εννέα ώρες την ημέρα εκτεθειμένος σε ένα αδιάκοπο μείγμα κίνησης, οθονών, αναμεταδιδόμενης μουσικής και κλιματιστικών μηχανημάτων.

Ο θόρυβος ως αόρατη φορολογία

Σε αντίθεση με την ατμοσφαιρική ρύπανση, ο ηχορύπανση δεν αφήνει ορατά ίχνη. Δεν λερώνει τοίχους ούτε σκουραίνει το ηλιοβασίλεμα. Παρά ταύτα, οι επιπτώσεις της είναι μετρήσιμες: μειωμένη ποιότητα ύπνου, αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης, χρόνιες εμβοές, διαταραχές στη μνήμη εργασίας. Στις αστικές περιοχές της χώρας, το επίπεδο θορύβου ξεπερνά συχνά τα 70 dB, όριο που οι διεθνείς οδηγίες υγείας θεωρούν επιβαρυντικό.

Ένα πολιτισμικό παράδοξο

Είναι ενδιαφέρον ότι, ως λαός, διατηρούμε ταυτόχρονα μια βαθιά σχέση με τη σιωπή. Τη συναντάμε στα μοναστήρια του Αγίου Όρους, στα μικρά λιμανάκια των Κυκλάδων, στις πρωινές περιπάτους στα πεύκα του Πηλίου. Η σιωπή δεν είναι ξένη στη γλώσσα μας. Η λέξη ησυχία προέρχεται από βαθιά παράδοση. Ωστόσο, σπάνια τη ζητάμε ενεργά μέσα στη ζωή μας.

Η ακοή ως δείκτης ευημερίας

Σε πολλές βόρειες ευρωπαϊκές πόλεις, οι δείκτες ηχητικής ποιότητας μιας γειτονιάς συμπεριλαμβάνονται πλέον στις μετρήσεις ευημερίας. Η Ελλάδα αργεί ακόμη να ακολουθήσει. Παρά τις προσπάθειες σε επίπεδο δημοτικής πολιτικής, η ηχητική φροντίδα του δημόσιου χώρου δεν έχει αναδειχθεί σε προτεραιότητα. Ο πολίτης αναλαμβάνει μόνος του την προσωπική του προστασία.

Πέντε μικρές κατακτήσεις ησυχίας

Πρώτη, η αναζήτηση ενός δωματίου στο σπίτι χωρίς ηλεκτρονικές συσκευές. Δεύτερη, ο πρωινός καφές χωρίς ραδιόφωνο. Τρίτη, ο περίπατος σε πάρκο τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα. Τέταρτη, ο εθελοντικός περιορισμός των ακουστικών σε ώρες εργασίας. Πέμπτη, η εξοικείωση με τη σιωπή ως μια φιλική, όχι απειλητική, παρουσία.

Επιστροφή στον ήχο

Όταν χαμηλώσουμε τα ηχητικά μας ερεθίσματα, αρχίζουμε να ακούμε ξανά πράγματα που είχαμε ξεχάσει. Τη βροχή στο τζάμι, τα πατήματα στο ξύλινο πάτωμα, τη φωνή του παιδιού όταν λέει κάτι σιγανά. Η ακοή δεν είναι μόνο μια κλινική παράμετρος. Είναι το πιο διακριτικό μας εργαλείο επαφής με τη ζωή, και αξίζει να την προστατέψουμε με την ίδια φροντίδα που δείχνουμε στην όραση ή στην καρδιά.